Gevaarlijke stoffen in het MKB: waar het misgaat tussen VIB en werkplek

Jaarlijks overlijden in Nederland rond de 3.000 mensen doordat ze op het werk zijn blootgesteld aan gevaarlijke stoffen. Dat schreef de minister in maart 2026 in antwoord op Kamervragen. Het gaat vooral om ziektes die pas jaren later zichtbaar worden: van alle sterfgevallen is 80% al met pensioen. En juist in het MKB blijft het stoffenbeheer vaak liggen.

Wat de cijfers laten zien

In dezelfde antwoorden staan cijfers van het RIVM en de Nederlandse Arbeidsinspectie:

• 1 op de 6 werknemers heeft op het werk te maken met gevaarlijke stoffen: ruim 1 miljoen mensen.
• 46% van de bedrijven met risico op blootstelling neemt geen of onvoldoende maatregelen (Arbo in Bedrijf 2022–2023).
• Bij 1 op de 3 kleinere bedrijven speelt het risico. Bijna de helft daarvan beheerst het onvoldoende (Arbeidsinspectie, 2025).

Bron: Aanhangsel Handelingen Tweede Kamer 2025–2026, nr. 1195.

De informatie is er meestal wel. Bij elk gevaarlijk product hoort een veiligheidsinformatieblad (VIB), en daarin staat veel van wat nodig is. Het gaat mis in de stappen daarna.

Waarom het juist in het MKB blijft liggen

Een groot bedrijf heeft vaak een veiligheidskundige of arbeidshygiënist in dienst. In een klein bedrijf doet iemand het stoffenbeheer erbij, naast het eigenlijke werk. VIB's zitten dan verspreid over mailboxen en ordners, het register in Excel loopt achter en de beoordeling van de blootstelling blijft liggen.

Daar komt bij dat de schade niet direct zichtbaar is. Een snijwond zie je dezelfde dag. Een beroepsziekte door jarenlange blootstelling wordt vaak pas zichtbaar als iemand allang ander werk doet of met pensioen is. Wat geen haast lijkt te hebben, zakt op de lijst naar beneden.

De keten van VIB tot werkplek

Wat de wet vraagt, komt neer op een keten. Elke schakel bouwt op de vorige. Breekt er één, dan klopt alles daarna ook niet meer.

1. Een compleet en actueel VIB

De leverancier moet bij een gevaarlijk product een VIB leveren (REACH, artikel 31). Een VIB dat ontbreekt, verouderd is of niet compleet is, is een zwakke basis voor alles wat volgt.

Waar het misgaat: VIB's worden bewaard, maar niemand kijkt of ze nog actueel zijn. Een VIB van jaren oud kan gevaren missen die er later bij zijn gekomen.

2. Een register van wat er is

De RI&E vraagt welke gevaarlijke stoffen er in het bedrijf zijn en waar ze worden gebruikt. Een stoffenregister is daarvoor de basis: per product de gevaren, de bestanddelen en de plek waar het staat.

Waar het misgaat: het register wordt één keer gevuld en daarna niet meer bijgewerkt. Nieuwe producten komen er niet in, oude blijven erin staan.

3. Een beoordeling van de blootstelling

Gevaar is niet hetzelfde als risico. Een product met een zwaar gevaar dat af en toe in kleine hoeveelheden wordt gebruikt, kan minder risico geven dan een minder gevaarlijk product waar iemand elke dag lang mee werkt. De werkgever beoordeelt daarom hoe medewerkers worden blootgesteld: via de ademhaling of de huid, hoe vaak en hoe lang (Arbobesluit, artikel 4.2).

Waar het misgaat: de beoordeling stopt bij de gevaren op het VIB. Hoe er op de werkvloer wordt gewerkt, komt niet aan bod.

4. Maatregelen in de goede volgorde

De arbeidshygiënische strategie schrijft een volgorde voor. Eerst de bron aanpakken: vervangen door een minder gevaarlijk product of anders werken. Dan maatregelen op de werkplek, zoals afzuiging. Dan organisatorische maatregelen. Pas daarna persoonlijke beschermingsmiddelen (Arbowet, artikel 3; Arbobesluit, artikel 4.4).

Waar het misgaat: PBM wordt de eerste en enige maatregel. Handschoenen en een masker zijn snel geregeld, maar beschermen alleen als ze bij de stof passen en goed worden gedragen.

5. Instructie op de werkvloer

Medewerkers moeten weten met welke gevaren ze werken en wat ze moeten doen (Arbowet, artikel 8). Een VIB van tien pagina's of meer in een ordner op kantoor helpt daar niet bij. Een korte werkplekinstructiekaart bij het product wel.

Waar het misgaat: de instructie ontbreekt, of hangt er al jaren en klopt niet meer met het product of de werkwijze.

6. Bijhouden als er iets verandert

Leveranciers brengen nieuwe versies van VIB's uit, bijvoorbeeld als de indeling van een stof verandert. Dan moet alles wat op het VIB is gebaseerd opnieuw bekeken worden: de beoordeling, de maatregelen, de instructie en het etiket.

Waar het misgaat: het nieuwe VIB gaat de ordner in, maar niemand kijkt wat het betekent voor de rest.

Waar begin je?

Wie achterloopt, hoeft niet alles tegelijk te doen. Deze volgorde werkt:

1. Breng in kaart welke producten er zijn. Loop de werkplekken en het magazijn langs en maak een lijst. Producten die niet meer worden gebruikt, kunnen weg.

2. Verzamel de VIB's en kijk naar de datum. Ontbreekt er een, of is het oud? Vraag de leverancier om de actuele versie.

3. Bepaal waar je begint. Begin bij producten met de zwaarste gevaren, zoals kankerverwekkende stoffen, en bij de meeste blootstelling: veel gebruik, lang werken, open handelingen.

4. Werk de keten per product af. Beoordeling, maatregelen, instructie. Liever tien producten goed dan honderd half.

5. Spreek af wie het bijhoudt. Wie zorgt dat een nieuw product of een nieuw VIB de keten opnieuw doorloopt?

Hoe Chemspark helpt

Chemspark volgt deze keten. Het leest VIB's in en bouwt er een stoffenregister per locatie uit op. Wat het niet zeker weet, krijgt het label 'Controle nodig'. Een korte screening laat zien welke producten een verdere beoordeling nodig hebben, en een werklijst toont wat er nog moet gebeuren. Chemspark toetst de bestanddelen aan onder meer de SZW-lijst, de ZZS-lijst en de SVHC-lijst. Het zet werkplekinstructiekaarten en GHS-etiketten klaar. Komt er een nieuwe versie van een VIB, dan laat het zien welke beoordeling, kaart of welk etiket opnieuw bekeken moet worden.

De gebruiker vult aan hoe er in de praktijk wordt gewerkt, controleert de uitkomsten en bepaalt de maatregelen. Chemspark doet het voorwerk; de beoordeling en de beslissing blijven bij de werkgever.

Eerst zien hoe compleet je VIB's zijn? Met de gratis VIB-check op chemspark.nl controleer je een VIB zonder account.